Krąg zmysłów i wspieranie procesów poznawczych

Krąg zmysłów i wspieranie procesów poznawczych


j0238291

Jadwiga Pytlarczyk


Skuteczność edukacji to sprawne procesy poznawcze, w tym postrzeganie, pamięć, uwaga, myślenie, mowa.

Postrzeganie zmysłowe stanowi warunek rozwoju i uczenia się. Bezpośredni kontakt, chwytanie, odczuwanie to droga do rozumienia . Zmysły dostarczają informacji  o otoczeniu. Wiedza ta daje dzieciom poczucie bezpieczeństwa i umożliwia aktywny udział w otaczającej rzeczywistości. Zabawy z wykorzystaniem zmysłów (w tym zabawy badawcze) doskonalą je, wzbogacają wiedzę dziecka, budzą i zaspakajają naturalną ciekawość. Percepcja zmysłowa wyprzedza rozwój językowy , dlatego u dzieci w wieku przedszkolnym zmysły odgrywają większą role niż język. Dobrze rozwinięte zmysły mają istotne znaczenie w osiąganiu sukcesów w nauce szkolnej. Poznawanie zmysłowe tworzy także emocje, które mają wpływ m.in. na trwałość zapamiętywania, a także skuteczność edukacji .


STOSOWANIE KRĘGU ZMYSŁÓW


Każdego dnia w ranku nauczyciel realizuje kilku,  2 -3 aktywności w zestawie:

  • Zabawy z wykorzystaniem percepcji zmysłowej
  • Zabawy, aktywności wspierające rozwój procesów poznawczych np. dotyczące pamięci, uwagi, myślenia, mowy

Aktywności mogą wiązać się z realizowanym tematem lub nie. Np.


Temat kompleksowy - Jesień w parku

Krąg zmysłów:


  • Układanie z kasztanów koła (dotyk, zamknięte oczy)
  • Wyszukiwanie dotykiem i ustawianie w pary żołędzi, kasztanów, orzechów
  • Zapamiętanie rytmu np. 2 kasztany, orzech, 2 żołędzie i odtworzenie z  pamięci
  • Naśladowanie głosem jesiennych odgłosów np. kap, pac, szur

Zapis w dzienniku:

Krąg zmysłów i procesów pp - rozpoznawanie za pomocą dotyku darów jesieni, układanie kształtów, odtwarzanie układu z pamięci, zabawy dźwiękonaśladowcze: kap, pac, szur…


PROPOZYCJE ZABAW:


j0238189 wzrok


Szukanie kolorów


N zadaje dz. jakiś kolor np. żółty i dz. wyszukują wszystko co jest w sali żółte,  a następnie rysują to lub zapisują . Wygrywa ten, kto znajdzie najwięcej przedmiotów.


Zagubiony szczegół


Dz. otrzymują ilustrację oraz oddzielny obrazek przedstawiający jeden przedmiot. Zadanie Dz. polega na odnalezieniu tego przedmiotu na ilustracji.


Uzupełnianie obrazka


Dz. otrzymuje kartkę podzieloną na połowy. Na pierwszej połowie jest narysowany obrazek, a na drugiej ten sam obrazek, ale nie dokończony. Zadanie dz. polega na dokończeniu pracy wg wzoru.


Różnice


Dzieci otrzymują dwa podobne obrazki. Trzeba odnaleźć różniące ich szczegóły.


Ślady na piasku


Dzieci w parach posiadają tackę z piaskiem oraz zestaw różnych przedmiotów. Wzajemnie zadają sobie zagadki polegające na odgadnięciu jaki przedmiot został odciśnięty na piasku /podczas robienia śladów na piasku przez jedną osobę druga nie patrzy/.



j0283522 Dotyk


Odciski palców


Nauczycielka przygotowuje kartkę podzieloną na tyle pól, ile jest dzieci w grupie i podpisuje każde miejsce imieniem dziecka. Ważne jest, aby była w ciemnym kolorze. Następnie odcina tyle kwadracików z taśmy klejącej, ile pól na kartce. Dzieci kolejno podchodzą, dotykają kciukiem talku i odbijają ślad na kawałku taśmy klejącej.

Nauczycielka natychmiast przykleja preparat do pola oznaczonego imieniem dziecka. Tak powstanie cała kolekcja odcisków palców. Nauczycielka zawiesza ją na poziomie wzroku dziecka. Następnie proponuje powtórzenie zabawy, ale dzieci odbijają ślad na białej kartce przy użyciu kolorowych farb. Potem przy użyciu lupy porównują ślady na białym i ciemnym tle. Każdy człowiek ma inaczej ułożone linie na dłoniach. Po śladach palców można rozpoznać kto je zostawił.


Zaspany  Kopciuszek


Dz. otrzymują wymieszane przedmioty: szyszki, kasztany, żołędzie, kamyki i klocki. Zadanie polega na rozpoznaniu dotykiem /oczy zasłonięte/ i rozdzieleniu przedmiotów do 5 pojemników.


Od najmniejszego


Dz. otrzymuje zestaw kamieni /klocków, książek/. Zadanie polega na ułożeniu od najmniejszego do największego – zasłonięte oczy, wybór na podstawie dotyku..


Domino


Dz. otrzymują domino, którego części różnią się fakturą powierzchni. Zadanie polega na poprawnym ułożeniu domina za pomocą zmysłu dotyku /oczy zasłonięte/.


Co jest w woreczku ?


Dziecko otrzymuje w zamkniętym woreczku z cienkiej, nieprzezroczystej tkaniny różne przedmioty . Zadanie polega na odgadnięciu co to jest lub jaki ma kształt.


Taki sam


Dz. otrzymuje próbki kilku tkanin /różna grubość i faktura/. Następnie dostaje jeszcze jedną próbkę i musi w zestawie odszukać takiej samej próbki /oczy zamknięte/.


„Kropelka” M . Montessori

Dzieci siedzą w kręgu, nauczyciel upuszcza kroplę wody na twarz lub dłonie dziecka. Ten, kto poczuje dotknięcie kropli może otworzyć oczy.

Stopy też dotykają


Dz. zdejmują obuwie i chodzą po różnych powierzchniach przygotowanych przez N. Nazywają doznania dotykowe: miękki, zimny, ciepły, szorstki…..


j0238192 słuch


Co to ?


N prezentuje brzmienie kilku przedmiotów: papier, szkło, klucze, klocki, kamienie. Dz. z zamkniętymi oczyma rozpoznaje prezentowane dźwięki.


To ten dźwięk


N prezentuje dz. dźwięk np. uderzenie kamienia o kamień. Potem dz. odwracają się tyłem i N prezentuje różne dźwięki. Gdy dz. usłyszą uderzenie kamienia o kamień podnoszą rękę.


Historyjki słuchowe

Pomoc dydaktyczna: Płyta z dźwiękami z otoczenia i materiał obrazkowy

Przebieg zabawy: Włączamy 3 różne dźwięki. Zadaniem dziecka jest nazwanie tego co słyszy i ułożenie we właściwej kolejności (od lewej do prawej)

Muzyczny szyfr

Pomoce dydaktyczne: wybrane instrumenty, obrazki (wysokie domki i niskie domki, długie wężę i krótkie węże, szybkie myszki i wolne ślimaki)

Przebieg zabawy: Dzieci segregują obrazki na dwie grupy (np. wysokie domki i niskie domki), następnie wyjaśniamy, iż wysokie domki oznaczać będą wysokie dźwięki, a niskie domki to niskie dźwięki. Demonstrujemy wysokie i niskie dźwięki na wybranych instrumentach. Zadaniem dzieci jest ułożenie w szeregu obrazków według usłyszanej kolejności wygrywanej przez nauczyciela. Następnie wybrane dziecko odczytuje ułożony ,,szyfr’’ grając na instrumentach.


Dwa takie same pudełka

Pomoce dydaktyczne: nieprzezroczyste plastikowe pudełka lub opakowania po zapałkach (wypełnione różnymi materiałami: kamyki, ziarna fasoli, słonecznika, włóczka, piasek itp).

Przebieg zabawy: Dzieci szukają dwóch pudełek z identyczną zawartością za pomocą zmysłu słuchu, poprzez potrząsanie opakowaniami i słuchanie dźwięku, który się z nich wydobywa.


j0238193 smak


Słodkie, kwaśne…


N przygotowuje roztwory z przegotowanej wody z dodatkiem soli, cukru, soku z cytryny, mleko. Dz. rozpoznaje smaki próbując napoje.


Co to jest ?


Dz. otrzymują próbki różnych produktów ( mleko, herkata, ser, pomidor, rzodkiewka…) i smakując rozpoznają , co to jest (oczy zasłonięte).



j0078727

 

zapach


Ulubione zapachy


N przygotowuje na talerzykach pachnące produkty: kawę, mydło, cebulę, czosnek, itd. i przykrywa je kubkami. Dzieci rozpoznają produkty po zapachu /oczy zasłonięte/.


Para nie para


Dzieci podzielone na dwie grupy. W każdej grupie jest dziecko, które otrzymuje taki sam produkt jak dziecko z drugiej grupy /np. plasterek kiełbasy/ – jest tylko jedna taka sama para. Dzieci z pierwszej grupy kolejno wąchają produkty na talerzykach dz. z grupy drugiej i starają się odszukać swoją parę /oczy zasłonięte/.



j0280505 równowaga i orientacja w przestrzeni



Wąska dróżka


Dziecko kolejno wędrują wąską ścieżką ułożoną ze skakanek.


Polowanie na buta


Dz. musi przejść przez salę po przekątnej z zamkniętymi oczami i po drodze ma zabrać stojący pośrodku trasy but. Przed rozpoczęciem wędrówki dz. musi dobrze przyjrzeć się trasie i odległościom.


Gdzie jestem?


Zabawa w parach. Dziecko pierwsze patrzy w którym miejscu Sali znajduje się, a następnie zamyka oczy;  drugie dziecko-przewodnik prowadzi je udzielając instrukcji: dwa kroki do przodu, jeden w lewo, odwróć się do tyłu,….. Na hasło stop dziecko pierwsze powinno powiedzieć w którym miejscu Sali znajduje się.  .


PAMIĘĆ


Jedziemy na wycieczkę

Zabawę zaczynamy mówiąc „jedziemy na wycieczkę i zabieramy...”. Wymyślamy i wymieniamy na zmianę z dzieckiem rzeczy, jakie zabieramy na wycieczkę powtarzając przy tym już te wcześniej wymienione, np.
Nauczyciel: „Jedziemy na wycieczkę i zabieramy plecak”
Dziecko: „Jedziemy na wycieczkę i zabieramy plecak i namiot”
Dziecko II: „Jedziemy na wycieczkę i zabieramy plecak, namiot i piłkę”
Dziecko III: „Jedziemy na wycieczkę i zabieramy plecak, namiot, piłkę i koc” itd.


Podaj kolejność

Pomoc dydaktyczna: przedmioty z otoczenia

Przebieg zabawy: za parawanem układamy w rzędzie kilka przedmiotów, odsłaniamy, dziecko przygląda się przedmiotom zapamiętując ich kolejność. Ponownie zasłaniamy parawan, a zadaniem dziecka jest wymienienie przedmiotów w kolejności.


MOWA

  • Ćwiczenia słuchowe
      • Rozpoznawanie odgłosów z otoczenia
      • Rozpoznawanie brzmienia znanych instrumentów
      • Ustalanie rodzaju dźwięku ze względu na wysokość (wysoko-nisko), natężenie (cicho-głośno) oraz długość (krótko-długo) dźwięku
      • Przyporządkowanie  symbolu do rodzaju dźwięku: cichy – mała kropka,  głośny – duża kropka, wysoki – wysoka kreska, niski – niska kreska, długi – długa kreska, krótki – krótka kreska
      • Odróżnianie ilości przedmiotów w środku pudełka (np. jeden pieniążek, więcej niż jeden)
      • Rozpoznawanie głosu kolegów
      • Zabawa „Trójki zgubionych zwierząt”. Każde dziecko otrzymuje jeden obrazek, którego nikomu nie pokazuje (np. kura, kot, pies, gęś ). Na sygnał dzieci spacerują po sali i wydają odgłosy naśladując zwierzę, które zgubiło się (w zależności od posiadanego obrazka): ko ko, miau, miau, hau, hau, gę gę. Wypowiadając zgłoski, dzieci jednocześnie nadsłuchują, aby odnaleźć takie same „ zwierzątka”. Gdy im się to uda, chwytają się za ręce i szukają następnych.
      • Łańcuszek – dzieci wymyślają słowa na tę głoskę, na którą skończył się poprzednio wypowiedziany wyraz np. dom – mama – aktor – radio – okno itd.

  • Praca nad właściwym oddechem
      • Naśladowanie odgłosów: beeeee, muuuuuu, meeeee
      • Dmuchanie na śnieżynki, listki, kropelki z papieru

  • Zabawy i ćwiczenia narządów artykulacyjnych - każde dziecko wykonuje ćwiczenia z lusterkiem np.

    • Język na spacerze - unoszenie języka góra-dół, w prawo-lewo
    • Robaczek w buzi - wypychanie językiem policzków
    • Liczenie zębów – dotykanie językiem zębów
    • Mycie zębów -  pocieranie językiem zębów wewnątrz i na zewnątrz językiem
    • Oblizywanie – wodzenie językiem po ustach
    • Całusy - cmokanie
    • Czesanie warg zębami – delikatne  przesuwanie zębami po wardze górnej i dolnej
    • Robienie min np. smutny, wesoły, zły
    • Ruchoma żuchwa – wysuwanie szczęki do przodu i na boki